Adı nereden geliyor?
Öğün arası yenen yemek anlamındaki “ara aşı” ifadesinden geldiği düşünülür. Arabaşı akşam yemeğinin yerine değil, sofra kalktıktan sonra gece ilerlerken ısınmak ve sohbeti uzatmak için hazırlanır.
Tarihçe ve Köken
Arabaşı tarihi: Yozgat’ta kökleşen kış geleneği
Arabaşının kökeni Selçuklu dönemine dayandırılır. Adı öğün arası anlamındaki “ara aşı”dan gelir; Yozgat’ta yaren ve oturak meclisleriyle merkezileşmiştir.
Köken: Selçuklu dönemine dayandırılır. Kışlık kanatlı, ambardaki un ve kurutulmuş biber tek tencerede değerlendirilir. Gece ara öğünü olarak yenmesi, adın “ara aşı” açıklamasını destekler.
Neden kaz ve hindi?
Bozok Yaylası’nın sert kışı: sonbaharda kesilen kaz/hindi tek seferde 10-12 kişiyi doyurur. Yozgat usulünde kaz etli arabaşı en itibarlı biçim sayılır.
Neden tek tencere?
Ekmek yerine un+su hamuru, tahılı en ekonomik biçimde değerlendirir: fırın yakmadan, tek kapta pişer. Kurutulmuş biber ve salça kışa yetecek tek baharat kaynağidır.
Yozgat Gelenekleri
Arabaşı geceleri, yaren, oturak
Kış Geceleri
Yozgat’ta kış boyunca komşu ve akraba toplanır, arabaşı ortak kaptan yenir. Muhabbet, çorba bitene kadar sürer.
Yaren & Oturak
Kış meclislerinin adıdır. Arabaşı sofrası bu toplanmaların ısınan ve doyuran parçası olarak yaşar.
Sofra Devri
Hamurunu düşüren sonraki sofrayı kurar; sofra ev ev gezer. Toplumsal hafıza böyle kuşaktan kuşağa taşınır.